Uso de preposiciones, conxuncións e conectores en galego

Ola. Na lección anterior practicaches os relativos, interrogativos e exclamativos: que, quen, cal, canto, onde, cando e como. Unha idea será especialmente útil agora: que non sempre é pronome. En A responsable indicou que a cita se aprazaba, funciona como conxunción e enlaza dúas oracións.

Nesta lección vas decidir que nexo necesita cada enunciado breve: unha preposición para introducir un complemento, unha conxunción para unir oracións ou un conector para expresar orde, causa, consecuencia, contraste ou conclusión. O obxectivo é resolver opcións moi próximas sen depender só de “como soa” en castelán.

---

Primeiro: que relación hai entre as partes da oración?

Antes de escoller unha palabra, identifica a relación de significado. Esta é a pregunta que máis rendementos dá nun test.

• Se introduces un substantivo, pronome ou infinitivo como complemento, normalmente necesitas unha preposición:
  A usuaria acudiu ao centro.
  O informe procede da unidade de admisión.
  Chamou para solicitar información.

• Se unes dúas oracións ou dous segmentos equivalentes, adoitas necesitar unha conxunción:
  A profesional revisou o expediente e enviou a resposta.
  O prazo rematou, pero aínda non se publicou a listaxe.

• Se queres facer explícita a relación lóxica entre oracións ou organizar un texto, empregas un conector:
  Faltaba documentación; por iso, requiriuse unha emenda.
  A continuación, comunicarase a resolución.

Na práctica, as fronteiras non sempre son completamente ríxidas: algunhas palabras poden actuar como preposición ou como outro tipo de nexo segundo o contexto. Pero para unha pregunta de completar ocos, este primeiro diagnóstico xa elimina moitas respostas incorrectas.

---

Preposicións: escoller pola función, non por tradución automática

As preposicións máis frecuentes nas probas son a, de, en, con, para, por, sen, sobre, entre, desde/dende, ata e perante. Non convén aprender unha equivalencia única co castelán: unha mesma preposición pode expresar varias relacións.

Relación que queres expresar	Forma frecuente	Exemplo administrativo ou sanitario
Destino, persoa destinataria, termo	a	Remitiu a solicitude ao servizo correspondente.
Lugar onde algo está ou sucede	en	A consulta terá lugar na sala de xuntas.
Orixe, procedencia, pertenza	de	É un informe da unidade de prevención.
Compañía, instrumento	con	Contacte coa persoa responsable.
Finalidade, destinatario, prazo previsto	para	Solicitou cita para unha revisión.
Causa, medio, intercambio	por	A consulta anulouse por unha incidencia técnica.
Carencia	sen	Presentou a solicitude sen sinatura.
Tema	sobre	Recibiu información sobre o procedemento.
Conforme ao que establece unha norma	segundo, consonte, conforme	Segundo a convocatoria, o prazo é de dez días.

Observa especialmente a oposición entre por e para, que se parece á do castelán pero pode xerar dúbidas:

• por introduce sobre todo causa, motivo, medio ou intercambio:
  Suspendeuse a actividade por falta de persoal.
  Enviou a documentación por correo electrónico.

• para indica finalidade, destinatario ou orientación cara a un resultado:
  O formulario é para as persoas aspirantes.
  Solicitou unha cita para renovar a tarxeta sanitaria.

Comparemos dous enunciados:

• A enfermeira chamou por teléfono.
  Aquí importa o medio empregado.

• A enfermeira chamou para confirmar a cita.
  Aquí importa a finalidade da chamada.

A, en e de: tres focos habituais

A preposición a aparece con frecuencia ante destino e complemento indirecto:

• Entregou o documento á solicitante.
• Enviaron unha comunicación aos interesados.
• A persoa usuaria acudiu ao punto de información.

Pero non traslades mecanicamente a chamada “a persoal” do castelán. En galego, diante de moitos complementos directos non se emprega a:

• Atendeu os pacientes da consulta.
• Revisaron as solicitudes presentadas.

Porén, pode ser necesaria para evitar ambigüidade ou ante certos referentes persoais:

• Chamou a todas as persoas candidatas.
• Lembreina a ela.

A preposición en adoita indicar o lugar onde se desenvolve unha acción:

• A proba realizarase no hospital.
• Os datos constan na aplicación informática.

A preposición de expresa procedencia, materia, pertenza ou contido:

• O xustificante da cita está dispoñible.
• A resposta do servizo chegou esta mañá.
• Unha persoa de Lugo presentou a reclamación.

Preposicións útiles en rexistro formal

Algunhas formas son particularmente rendibles no vocabulario administrativo:

• segundo / consonte / conforme: “de acordo con”.
  Consonte o establecido na convocatoria, publicarase a listaxe.

• perante: “diante de”, non “durante”.
  A persoa compareceu perante o órgano competente.

• malia: “a pesar de”.
  Malia a demora, a solicitude foi atendida.

• cara a: expresa dirección ou orientación.
  Dirixiuse cara á saída.
  En contextos formais, é preferible á forma castelá hacia.

• por mor de: “por causa de”.
  A cita modificouse por mor dunha incidencia.

Non precisas usar sempre as opcións máis formais. Nunha cuestión de test, porén, debes recoñecer o seu significado e descartar a forma castelanizada cando apareza.

---

A forma gráfica: cando a preposición se contrae

A selección non acaba ao elixir a preposición. Debes comprobar se vai seguida dun artigo, porque en galego son obrigatorias numerosas contraccións.

As combinacións máis frecuentes son estas:

Preposición + artigo	Forma contraída	Exemplo
de + o / a / os / as	do, da, dos, das	A copia do expediente.
en + o / a / os / as	no, na, nos, nas	A cita será na mañá.
con + o / a / os / as	co, coa, cos, coas	Falou coa responsable.
a + o / a / os / as	ao, á, aos, ás	Entregou o escrito á interesada.
por + o / a / os / as	polo, pola, polos, polas	Foi avisado pola unidade.
de + un / unha	dun, dunha	Recibiu copia dun informe.
en + un / unha	nun, nunha	Consta nunha resolución.
con + un / unha	cun, cunha	Contactou cun facultativo.

Dúas alertas rápidas:

1. Á non é unha preposición a á que se lle engade un acento libremente. É a contracción de a + a:
   A documentación foi remitida á unidade.

2. Non separe a forma contraída:
   *en a sala debe ser na sala;
   *por o atraso debe ser polo atraso.

Nunha pregunta con oco, pensa primeiro no significado e só despois revisa a contracción. Por exemplo, en A comunicación foi enviada ___ persoa interesada, a relación é de destinatario: cómpre a; como segue o artigo a, a resposta final é á.

---

Conxuncións coordinantes: sumar, contrastar, escoller ou corrixir

As conxuncións coordinantes enlazan elementos que teñen o mesmo nivel: dous nomes, dous grupos ou dúas oracións independentes.

Suma: e, e mais, nin

• e engade información:
  Revisou o expediente e comunicou a incidencia.

• e mais tamén suma, cun uso algo máis formal:
  Achegou o DNI e mais o xustificante.

• nin suma elementos baixo unha negación:
  Non presentou alegacións nin documentación adicional.

Un detalle gráfico clásico: e convértese en i diante de palabra que comeza polo son vocálico de i:

• O prazo afecta a Xoán i Isabel.

Alternativa: ou

Ou presenta posibilidades excluíntes ou alternativas:

• Pode presentar a solicitude presencialmente ou por vía electrónica.
• A cita será o luns ou o martes.

Diante dunha palabra que comeza por o ou ho, pode aparecer a variante u:

• Sete u oito días hábiles.
• Unha u outra opción.

Contraste: pero, mais, porén, non obstante

Estas formas introducen unha idea que limita ou contrasta coa anterior:

• A documentación está completa, pero falta a sinatura.
• A resolución é válida, mais debe notificarse.
• Presentou a solicitude no prazo; porén, non achegou o xustificante.
• A proba era voluntaria; non obstante, acudiron moitas persoas.

Atención á grafía:

• mais, sen acento, equivale a pero.
  Quería asistir, mais non puido.

• máis, con acento, expresa cantidade ou intensidade.
  Precísase máis información.

Corrección: senón

Senón rectifica unha información anterior, normalmente despois dunha negación:

• Non se enviou un certificado, senón unha copia simple.
• A incidencia non depende da persoa usuaria, senón do sistema.

Non o confundas con se non, formado pola conxunción condicional se máis o adverbio non:

• Se non achega a documentación, a solicitude quedará incompleta.

A comprobación é semántica:

• Se podes substituír por “no caso de que non”, escribe se non.
• Se podes substituír por “senón que”, “pola contra” ou “máis ben”, escribe senón.

---

Conxuncións subordinantes: causa, condición, finalidade e concesión

Cando unha oración depende doutra, o nexo expresa a relación entre ambas. Para o test, o importante é identificar esa relación.

Relación	Nexo frecuente	Exemplo
Explicar un contido	que	Informaron de que a cita fora anulada.
Causa	porque, xa que, dado que, como	Aprazouse porque faltaba persoal.
Consecuencia	así que, polo que, de modo que	Faltaba un dato, polo que se requiriu emenda.
Condición	se	Se cumpre os requisitos, poderá participar.
Concesión	aínda que	Aínda que chegou tarde, foi atendida.
Finalidade	para, para que	Chamou para pedir información.
Tempo	cando, mentres	Cando remate o prazo, publicarase a listaxe.

Porque e por que

Esta distinción é frecuente e moi clara se miras a función:

• porque, xunto, explica unha causa:
  Non puido acudir porque estaba enferma.

• por que, separado, aparece en preguntas directas ou indirectas:
  Por que se anulou a consulta?
  Non sabemos por que se anulou a consulta.

A primeira forma responde a “pola causa de que”; a segunda pregunta “por que motivo”.

Para e para que

Emprega para + infinitivo cando a finalidade se expresa coa mesma persoa que realiza a acción principal:

• A traballadora entrou no sistema para consultar o expediente.

Emprega para que + verbo cando introduces unha oración cun suxeito diferente:

• A traballadora enviou un aviso para que a persoa usuaria coñecese o cambio.

Non é preciso analizar toda a teoría verbal para resolver este tipo de oco: comproba simplemente se despois do nexo aparece un infinitivo ou unha oración completa cun verbo conjugado.

---

Conectores: facer visible a lóxica do texto

Un conector non só une: orienta a lectura. Nas comunicacións administrativas, onde interesa que a información sexa ordenada e inequívoca, son especialmente habituais.

Tempo e orde

• primeiro, en primeiro lugar: inicio dunha enumeración.
• logo, despois, a continuación: continuación ou posterioridade.
• mentres: simultaneidade.
• finalmente, por último, ao final: peche.

Exemplo:

Primeiro, debe cubrirse o formulario. A continuación, hai que achegar a documentación requirida. Finalmente, presentarase a solicitude no rexistro.

Non confundas logo temporal con un simple recheo: expresa que algo sucede despois doutra acción.

Causa e consecuencia

• porque, xa que, dado que, como introducen causa.
• por iso, así que, polo que, de modo que, polo tanto introducen consecuencia.

A relación cambia por completo:

• Non se publicou a listaxe porque faltaba unha sinatura.
  Primeiro aparece o feito e despois a causa.

• Faltaba unha sinatura; por iso, non se publicou a listaxe.
  Primeiro aparece a causa e despois a consecuencia.

Contraste e concesión

• pero, mais, porén, non obstante: contraste entre dúas afirmacións.

• aínda que: unha circunstancia que non impide o resultado.

• A solicitude está completa, pero chegou fóra de prazo.

• Aínda que a solicitude está completa, chegou fóra de prazo.

As dúas oracións expresan contraste, pero a estrutura é distinta: aínda que introduce unha subordinada; pero enlaza dúas oracións coordinadas.

Explicación, precisión e conclusión

• é dicir, ou sexa, isto é aclaran o dito antes:
  A vía está esgotada, é dicir, non cabe recurso administrativo ordinario.

• polo tanto, por conseguinte, en consecuencia pechan unha argumentación:
  Non se acreditou o requisito; polo tanto, a solicitude foi excluída.

• por exemplo introduce unha mostra concreta:
  Débense identificar os anexos, por exemplo, o xustificante de pagamento.

---

Método de resolución para completar ocos

Nun enunciado curto, aplica esta secuencia:

1. Le a oración completa, non só as dúas palabras que rodean o oco.
2. Nomea a relación: lugar, destinatario, causa, finalidade, contraste, consecuencia, alternativa ou corrección.
3. Decide a categoría necesaria: preposición, conxunción ou conector.
4. Comproba a estrutura posterior: hai un substantivo, un infinitivo ou un verbo conjugado?
5. Revisa a grafía final: contraccións como no, da, coa, á, polo; e oposicións como mais/máis, senón/se non e porque/por que.

Por exemplo:

A listaxe non se publicou ___ faltaba unha autorización.

Non se busca lugar nin destinatario; a segunda parte explica o motivo. Cómpre unha conxunción causal: porque.

Faltaba unha autorización; ___, a listaxe non se publicou.

Agora a primeira parte expón a causa e a segunda presenta o efecto. Precísase un conector consecutivo: por iso, polo que ou polo tanto, segundo as opcións ofrecidas.

A persoa interesada entregou a solicitude ___ rexistro.

A relación é de destino; cómpre a. Co artigo masculino o, a forma final é ao rexistro.

---

Peche

Nesta lección traballaches unha idea central: os nexos non se escollen por intuición, senón pola relación que establecen.

• As preposicións introducen complementos: a, de, en, con, para, por, sen, sobre.
• As conxuncións unen oracións ou elementos coordinados: e, nin, ou, pero, mais, senón.
• As conxuncións subordinantes expresan relacións como causa, condición, finalidade ou concesión: porque, se, para que, aínda que.
• Os conectores ordenan e fan explícita a lóxica: logo, por iso, non obstante, polo tanto.
• A resposta correcta debe superar unha última revisión ortográfica: contraccións e pares como mais/máis, senón/se non e porque/por que.

Na próxima lección centraraste en detectar e substituír castelanismos e falsos amigos frecuentes, un dos campos onde as opcións de exame adoitan parecer máis plausibles á primeira vista.