Estrategias de respuesta según el tiempo y la penalización por errores

Ola. Na lección anterior traballaches o vocabulario sanitario e administrativo que aparece nas comunicacións do SERGAS. Ese coñecemento só rende de verdade na proba se podes recuperalo con rapidez e se decides con criterio que facer cando unha pregunta che xera dúbida.

Nesta sesión imos converter as regras da convocatoria nunha estratexia práctica. O punto decisivo non é responder sempre nin deixar sempre en branco: é combinar tres datos concretos —tempo, número de alternativas e penalización— para que cada decisión teña unha base racional. Ao rematar, terás un procedemento breve para os 15 minutos da proba de galego.

Tempo estimado: 35–40 minutos.

---

Primeiro: coñece exactamente o “contrato” do exame

A estratexia depende das regras reais, non de consellos xerais que poidan servir para outros procesos selectivos. Para a convocatoria consultada, o exercicio de lingua galega consiste en 10 preguntas tipo test con catro alternativas, máis 2 preguntas de reserva, cun máximo de 15 minutos. As respostas erradas penalízanse cun cuarto do valor dunha correcta; as non contestadas non puntúan nin restan.

Isto pódese resumir así, tomando o valor dunha resposta correcta como unha unidade:

Resultado	Puntuación relativa
Resposta correcta	$+1$
Resposta incorrecta	$-\frac{1}{4}$
Sen contestar	$0$

Dúas precisións importan moito:

• As preguntas de reserva deben contestarse tamén se hai tempo. Normalmente só se empregan se se anula algunha pregunta ordinaria, pero deixar unha reserva en branco pode facerche perder unha substitución válida.
• Non des por supostas estas regras en futuras convocatorias. Se cambian o número de alternativas ou a penalización, cambia tamén a estratexia.

A seguinte infografía presenta unha pauta xeral: responder, contar e calcular as dúbidas antes de arriscar. No teu caso, ese terceiro paso require un cálculo moi concreto.

---

A penalización do 25 %: cando compensa responder?

É habitual pensar: “Se non o sei, déixoo en branco porque resta.” Esa regra sería razoable cunha penalización alta. Porén, cunha penalización de só un cuarto e catro opcións, non é automaticamente a mellor decisión.

Imos calcular a puntuación esperada. Supón que a túa probabilidade de acertar unha pregunta é $p$. Se acertases, gañarías $1$; se fallases, perderías $\frac{1}{4}$.

$$E=p(1)+(1-p)\left(-\frac{1}{4}\right)$$

Simplificando:

$$E=\frac{5p}{4}-\frac{1}{4}$$

Para que responder compense, a puntuación esperada debe ser positiva:

$$\frac{5p}{4}-\frac{1}{4}>0$$ $$p>\frac{1}{5}$$

É dicir: convén responder se estimas que tes máis dun 20 % de probabilidade de acertar.

Nunha pregunta con catro alternativas, se escolles totalmente ao azar entre elas, a probabilidade teórica de acerto é:

$$p=\frac{1}{4}=25\%$$

Como o $25\%$ supera o limiar do $20\%$, esa resposta ao azar ten unha puntuación esperada lixeiramente positiva:

$$E=\frac{1}{16}$$

O beneficio é pequeno, pero existe. Se descartas algunha alternativa con seguridade, mellora de forma clara:

Situación tras ler a pregunta	Probabilidade aproximada de acerto	Puntuación esperada	Decisión racional se buscas maximizar puntuación
Coñeces a resposta	Case $1$	Case $+1$	Responde.
Descartas dúas opcións	$\frac{1}{2}$	$+\frac{3}{8}$	Responde.
Descartas unha opción	$\frac{1}{3}$	$+\frac{1}{6}$	Responde.
Non podes descartar ningunha das catro	$\frac{1}{4}$	$+\frac{1}{16}$	Responder segue sendo favorable en media.
Houbese cinco opcións e escolleses ao azar	$\frac{1}{5}$	$0$	Sería indiferente; habería que valorar outros factores.

A conclusión para este formato concreto é máis matizada ca “arríscate sempre”:

1. Responde de inmediato o que sabes con seguridade.
2. Nas dúbidas, intenta eliminar opcións mediante contido lingüístico: unha forma verbal non normativa, unha contracción imposible, un castelanismo ou unha concordancia incorrecta.
3. Se ao final continúas sen saber nada e as regras seguen sendo catro alternativas con penalización dun cuarto, responder ten mellor expectativa matemática ca deixar en branco.
4. Non confundas puntuación esperada positiva con acerto garantido. Nunha pregunta escollida ao azar fallarás o $75\%$ das veces; o que compensa é o balance medio de moitas decisións equivalentes.

Tamén hai un criterio de risco. Se tiveses unha puntuación xa practicamente asegurada por respostas que coñeces e só che interesase conservar un limiar, deixar algunhas cuestións en branco reduciría a variabilidade do resultado. Pero nun proceso competitivo, no que cada décima pode contar, renunciar sistematicamente a decisións con expectativa positiva non adoita ser a mellor política. Ademais, as respostas que parecen “seguras” non son infalibles: é prudente non basear toda a estratexia nun cálculo excesivamente optimista das propias certezas.

---

Dous filtros antes de marcar unha opción

A matemática decide se compensa asumir unha dúbida; a lectura coidadosa decide cal é a mellor alternativa. Nun test de galego, unha boa parte das preguntas dubidosas pode resolverse sen recordar unha regra completa, se identificas ben o que se pregunta.

Antes de mirar as opcións, le o enunciado enteiro e localiza palabras que cambian o sentido:

• incorrecta, non normativa, excepto, sempre, só;
• forma adecuada, opción correcta, uso habitual;
• indicacións sobre unha categoría concreta: plural, feminino, infinitivo, pronome, contracción.

Despois, compara as alternativas buscando a diferenza precisa. Se tres opcións só se diferencian nunha letra —por exemplo, ao, ó, a o— non leas as catro como bloques longos unha e outra vez: identifica primeiro ese punto de contraste.

Os termos absolutos, como sempre, nunca, todos ou ningún, merecen atención porque adoitan facer unha afirmación demasiado ampla. Porén, non son unha regra automática para descartar unha opción: unha resposta pode incluír sempre e ser correcta se a norma realmente non admite excepcións. A proba non se resolve por “trucos” de posición, lonxitude ou aparencia das opcións; resólvese polo contido e, cando non chega o contido, pola probabilidade calculada.

---

Un plan de 15 minutos: dúas voltas e unha comprobación

Se contas as 10 preguntas ordinarias e as 2 de reserva, dispós dunha media de 75 segundos por ítem. Esa cifra non é unha invitación a gastar 75 segundos en cada pregunta: as que dominas deben deixarche tempo para as que precisan análise.

Para unha proba curta, dúas voltas adoitan ser máis eficaces ca intentar tres ou catro. O obxectivo é evitar dous erros opostos: quedar bloqueada nunha cuestión temperá ou chegar ao final sen revisar a folla de პასუხas.

Momento orientativo	Que facer	Finalidade
Minuto $0:00$ a $0:45$	Le as instrucións: número de preguntas, alternativas, penalización, reservas e modo de corrección.	Confirmar que a estratexia prevista coincide co exame real.
Minuto $0:45$ a $7:00$	Primeira volta polas 12 preguntas. Responde as claras; marca no caderno as dubidosas sen quedar atrapada nelas.	Asegurar puntos e construír unha visión completa da proba.
Minuto $7:00$ a $11:30$	Segunda volta. Traballa as dúbidas mediante eliminación e aplica o limiar do $20\%$.	Investir o tempo nas preguntas rendibles.
Minuto $11:30$ a $13:30$	Pasa as respostas á folla, se o formato o require, ou verifica a marcación se respondiches directamente nela.	Evitar erros mecánicos de transcrición.
Minuto $13:30$ a $15:00$	Comproba que hai unha única marca por pregunta e que non esqueciches as reservas.	Corrixir omisións e desaxustes de numeración.

Na primeira volta, emprega unha sinalización mínima e consistente no caderno de preguntas. Por exemplo:

• un círculo arredor do número para unha pregunta xa resolta;
• un signo discreto para unha dúbida entre dúas opcións;
• outro sinal para unha pregunta na que non recoñeces a regra nin podes descartar nada.

Non convertas esta sinalización nunha segunda tarefa complexa. O seu único propósito é saber rapidamente a que debes volver.

Cando regreses a unha pregunta, non a reformules indefinidamente. Busca unha razón verificable para escoller ou modificar unha resposta: “esta opción leva unha contracción imposible”, “esta forma verbal está en castelán”, “o enunciado pide a incorrecta e eu estaba buscando a correcta”. Se non aparece unha razón nova, non cambies unha opción xa ben fundamentada só por nerviosismo nos últimos segundos.

A estratexia de facer unha primeira volta rápida e volver ás dúbidas debe practicarse antes do exame, non improvisarse nese momento.

---

A túa rutina operativa

No seguinte simulacro, utiliza esta rutina curta:

1. Confirma as condicións. Non supoñas que sabes a penalización: léa e comproba tamén como se marca ou se corrixe unha resposta.
2. Resolve o coñecido sen demora. Rapidez non significa precipitación; le sempre o enunciado completo.
3. Apraza, pero non abandones. Marca as dúbidas para poder volver a elas.
4. Elimina antes de escoller. Unha opción que contradí unha regra que coñeces xa é información valiosa.
5. Calcula, non intúas. Co esquema de $+1$, $-\frac{1}{4}$, $0$, necesitas superar só un $20\%$ de probabilidade de acerto.
6. Reserva tempo para a folla de respostas. Unha resposta correcta no caderno que queda mal trasladada equivale a un erro.
7. Non fagas cambios sen unha causa concreta. Corrixe unha lectura errada ou un erro de marcación; non substitúas unha opción só pola presión do reloxo.

---

Peche

Nesta lección estableciches unha estratexia baseada nas condicións da proba de galego do SERGAS:

• Hai 10 preguntas, 2 de reserva, 4 alternativas e 15 minutos.
• As correctas suman, as erradas restan un cuarto e as omitidas non puntúan.
• Coa penalización dun cuarto, o limiar para que responda compense é unha probabilidade de acerto superior ao $20\%$.
• Nunha pregunta de catro alternativas, escoller ao azar ten unha probabilidade teórica do $25\%$, polo que ofrece unha expectativa lixeiramente positiva.
• Unha primeira volta para o seguro, unha segunda para as dúbidas e unha comprobación final permiten usar o tempo sen perder puntos por erros mecánicos.

Na seguinte e última lección aplicarás tanto os contidos lingüísticos coma esta estratexia nun simulacro de 10 preguntas máis 2 de reserva en 15 minutos, coas condicións propias da proba.